Chloorvrij zwembad: kan een zwembad écht zonder chloor?
Een zwembad zonder chloor klinkt aantrekkelijk. Geen chloortabletten meer toevoegen, geen typische chloorlucht en zwemmen in water dat zo min mogelijk behandeld aanvoelt. Wie vervolgens gaat zoeken naar een chloorvrij zwembad, ontdekt alleen al snel dat bijna iedere fabrikant iets anders onder die term verstaat. Systemen worden verkocht als chloorvrij, chloorarm, natuurlijk of zonder chemicaliën, terwijl er soms nog steeds chloor in het zwembadwater wordt geproduceerd of een ander desinfectiemiddel nodig blijft.
Dat maakt het lastig om systemen eerlijk met elkaar te vergelijken. Een zwembad waarin je geen chloortabletten meer hoeft toe te voegen is namelijk nog niet automatisch een chloorvrij zwembad. Zoutelektrolyse is daarvan het bekendste voorbeeld: je voegt zout toe en een elektrolysecel maakt daar vervolgens chloor van. Dat kan een uitstekende manier van waterbehandeling zijn, maar chloorvrij is het niet. Lees ook hoe magnesium- en zoutelektrolyse zich tot elkaar verhouden.
De interessante vraag is daarom niet alleen welke alternatieven voor chloortabletten er bestaan. Veel belangrijker is wat er uiteindelijk daadwerkelijk in het zwembadwater gebeurt. Wordt er nog chloor geproduceerd? Is er alleen minder chloor nodig? Of wordt de desinfectie op een compleet andere manier geregeld?
Wat bedoelen we eigenlijk met een chloorvrij zwembad?
Chloor heeft in een zwembad een belangrijke functie. Het maakt bacteriën en andere micro-organismen onschadelijk en helpt tegelijkertijd bij het oxideren van organische vervuiling die door zwemmers en vanuit de omgeving in het water terechtkomt. Denk daarbij niet alleen aan zichtbaar vuil, maar ook aan huidvetten, zonnebrandcrème, transpiratie en allerlei andere stoffen die je liever niet in het zwembadwater wilt laten ophopen.
Wie chloor volledig wil weglaten, moet die functies dus op een andere manier overnemen. Alleen stoppen met het toevoegen van chloor is geen waterbehandeling. Het zwembadwater moet helder blijven, algengroei moet worden voorkomen en de microbiologische kwaliteit moet onder controle blijven. Juist daar zit het grote verschil tussen een systeem dat simpelweg minder chloor gebruikt en een waterbehandelingssysteem dat werkelijk ontworpen is om zonder chloor te functioneren.
Voor deze vergelijking gebruik ik daarom een vrij eenvoudige definitie. Bij een chloorvrij zwembad wordt voor de normale waterbehandeling geen chloor toegevoegd én wordt er door de installatie ook geen chloor uit zout geproduceerd. Dat maakt het meteen een stuk eenvoudiger om door sommige marketingclaims heen te kijken.
Zoutelektrolyse is geen chloorvrije waterbehandeling
Zoutelektrolyse wordt regelmatig genoemd als alternatief voor chloor en dat is begrijpelijk. Je hoeft immers geen traditionele chloortabletten meer in een skimmer of doseersysteem te stoppen. In plaats daarvan los je een bepaalde hoeveelheid zout op in het zwembadwater. Dat water stroomt vervolgens door een elektrolysecel, waar uit het aanwezige chloride actief chloor wordt geproduceerd.
De manier waarop het chloor in het zwembad terechtkomt verandert dus, maar de uiteindelijke desinfectie gebeurt nog steeds met chloor. Dat is op zichzelf helemaal geen probleem. Een goed gedimensioneerde zoutelektrolyse-installatie kan een bijzonder comfortabele vorm van automatische waterbehandeling zijn en voorkomt het voortdurend handmatig doseren van chloorproducten. Het chloor wordt geleidelijk geproduceerd terwijl de installatie draait, waardoor een zwembad veel constanter kan worden behandeld.
Maar als je specifiek geen chloor in je zwembad wilt gebruiken, is zoutelektrolyse niet de oplossing. Het is beter om zoutelektrolyse te omschrijven als automatische chloorproductie uit zout dan als chloorvrije waterbehandeling.
En hoe zit het met hydrolyse en low-salt?
Bij hydrolyse en zogenaamde low-salt systemen wordt doorgaans met aanzienlijk minder zout gewerkt dan bij traditionele zoutelektrolyse. Afhankelijk van de gebruikte techniek kunnen daarbij verschillende reactieve stoffen ontstaan die bijdragen aan oxidatie en desinfectie. Dat kan ervoor zorgen dat veel minder traditionele zwembadchemicaliën nodig zijn en het water anders aanvoelt dan bij een klassiek gechloreerd zwembad.
Toch moet je ook hier voorzichtig zijn met de term chloorvrij. De begrippen hydrolyse, elektrolyse en low-salt worden in de zwembadwereld nogal gemakkelijk door elkaar gebruikt en systemen die aan de buitenkant sterk op elkaar lijken, kunnen technisch verschillend werken. Sommige installaties produceren bij een lage zoutconcentratie nog steeds een hoeveelheid chloor. Het feit dat er maar weinig zout in het zwembad zit, zegt dus nog niet dat het water chloorvrij wordt behandeld.
Wie werkelijk zonder chloor wil zwemmen, moet daarom niet alleen naar de commerciële naam van een systeem kijken. Vraag wat de installatie daadwerkelijk produceert en welke stoffen uiteindelijk verantwoordelijk zijn voor de desinfectie van het zwembadwater. De technische verschillen tussen zoutelektrolyse en hydrolyse lees je in de bouwgids.
Kan UV een zwembad chloorvrij maken?
UV-desinfectie wordt al jarenlang gebruikt voor de behandeling van zwembadwater. Het principe is relatief eenvoudig: het zwembadwater wordt door een reactor geleid waarin het wordt blootgesteld aan UV-licht. Dat licht kan micro-organismen inactiveren en helpt daarmee de microbiologische belasting van het water te verminderen. UV kan bovendien helpen bij het afbreken van bepaalde ongewenste verbindingen die in zwembadwater kunnen ontstaan.
Er zit alleen een belangrijke beperking aan deze techniek. UV behandelt uitsluitend het water dat op dat moment daadwerkelijk langs de lamp stroomt. In het zwembad zelf blijft geen desinfecterende werking achter. Wanneer iemand in het zwembad springt en daarbij nieuwe verontreiniging in het water brengt, moet dat water eerst via de circulatie door de UV-installatie worden gevoerd voordat het behandeld wordt.
Daarom wordt UV bij traditionele zwembaden meestal toegepast als onderdeel van een bredere waterbehandeling. Het kan de benodigde hoeveelheid desinfectiemiddel verminderen en de waterkwaliteit verbeteren, maar een UV-lamp alleen is bij een normaal buitenzwembad niet automatisch voldoende om alle functies van chloor over te nemen.
Ozon als alternatief voor chloor
Ozon is een zeer krachtige oxidator en wordt al lange tijd gebruikt voor waterbehandeling. Het kan micro-organismen inactiveren en organische verontreinigingen afbreken. Een belangrijk voordeel is dat ozon na zijn werk weer uiteenvalt en daardoor niet op dezelfde manier als een traditioneel desinfectiemiddel langdurig in het zwembadwater aanwezig blijft.
Precies dat voordeel is tegelijkertijd ook een beperking. Net als UV werkt ozon voornamelijk binnen de technische waterbehandeling en biedt het weinig langdurige bescherming in het zwembad zelf. Een ozoninstallatie moet daarom goed worden ontworpen en wordt vaak gecombineerd met andere technieken om ook het water buiten de technische installatie voldoende te beheersen.
Een zwembad met ozon kan daardoor veel minder afhankelijk worden van traditionele chemicaliën, maar de aanwezigheid van een ozongenerator alleen is nog geen garantie dat het zwembad volledig zonder chloor kan functioneren.
Biologische waterbehandeling: een andere manier van denken
Bij zwemvijvers en natural pools wordt het probleem vanuit een compleet andere richting benaderd. In plaats van het zwembadwater voortdurend te desinfecteren, probeert men een biologisch stabiel watersysteem te creëren waarin micro-organismen, filtermaterialen en soms planten een deel van de zuivering verzorgen. Het uitgangspunt is dus veel minder dat al het microbiologische leven moet worden bestreden.
Daarmee kan daadwerkelijk zonder traditionele chloorbehandeling worden gewerkt. Maar een zwemvijver of biologisch zwembad is niet zomaar een traditioneel zwembad waarbij het chloorapparaat is weggelaten. De dimensionering van de filtratie, circulatie en biologische behandeling is anders en ook het beheer van het water vraagt een andere benadering.
Voor iemand die juist een traditioneel bouwkundig zwembad wil met een strakke folie, skimmers, inspuiters en een compacte technische ruimte, is een volledige biologische zwemvijver daarom niet altijd het alternatief waarnaar hij zoekt.
Een technische uitwerking van die biologische route is de AquaForte Plug & Swim Biopool Type 4.
Kan een gewoon zwembad dan écht zonder chloor?
Dat is uiteindelijk de interessante vraag. En het antwoord is: ja, maar dan moet de complete waterbehandeling daarop ontworpen zijn.
Een werkelijk chloorvrij systeem moet namelijk meer oplossen dan alleen desinfectie. Het moet de microbiologische kwaliteit van het water beheersen, algengroei tegengaan, organische vervuiling aanpakken en ervoor zorgen dat het zwembad helder blijft. Tegelijkertijd moet het systeem kunnen omgaan met wisselende omstandigheden. Een afgedekt zwembad waarin enkele dagen niemand zwemt stelt heel andere eisen aan de waterbehandeling dan hetzelfde zwembad op een warme zomerdag waarop een groep mensen gebruikmaakt van het water.
Daarom zie je bij serieuze chloorvrije systemen meestal een combinatie van technieken. De ene techniek neemt bijvoorbeeld een groot deel van de oxidatie voor zijn rekening, terwijl een andere methode micro-organismen behandelt of de omstandigheden in het water zodanig beïnvloedt dat algengroei wordt beperkt. Juist de samenwerking tussen die verschillende onderdelen bepaalt of een systeem daadwerkelijk zonder chloor kan functioneren.
Chloorvrij is niet automatisch chemicaliënvrij
De termen chloorvrij en chemicaliënvrij worden vaak in één adem genoemd, maar ik zou daar onderscheid tussen maken. Een zwembad kan volledig zonder chloor worden behandeld terwijl je nog steeds iets moet doen aan bijvoorbeeld de pH of waterbalans. Ook kan een bepaald systeem aanvullende producten nodig hebben om goed te functioneren.
De term ‘zwembad zonder chemicaliën’ klinkt aantrekkelijk, maar zegt daardoor eigenlijk verrassend weinig. Interessanter is om bij ieder systeem te vragen welke producten je nog aan het zwembadwater moet toevoegen, hoe vaak dat nodig is en waarvoor ze worden gebruikt. Dan kun je verschillende systemen tenminste eerlijk vergelijken.
Ook bij een chloorvrij zwembad blijven pH, alkaliteit en waterbalans, filtratie, circulatie en de algemene waterkwaliteit belangrijk. Chloorvrij betekent dus niet dat je het zwembad kunt vullen en vervolgens nooit meer naar het water hoeft om te kijken.
Waar moet je op letten bij de keuze voor een chloorvrij systeem?
De eerste vraag is vanzelfsprekend of het systeem werkelijk zonder chloor werkt. Vraag daarbij expliciet of ergens in het proces alsnog chloor wordt geproduceerd. Geen chloortabletten gebruiken is immers iets anders dan geen chloor gebruiken. Zeker bij systemen die met zout werken, is dat onderscheid belangrijk.
Vervolgens zou ik vooral kijken naar de manier waarop het systeem het water behandelt wanneer het zich daadwerkelijk in het zwembad bevindt. Technieken zoals UV en ozon kunnen bijzonder effectief zijn binnen de technische installatie, maar dat betekent niet automatisch dat er ook een blijvende werking in het zwembad aanwezig is. Een fabrikant moet kunnen uitleggen hoe daarmee wordt omgegaan.
Ook organische vervuiling verdient aandacht. Een waterbehandelingssysteem moet niet alleen bacteriën beheersen. Zonnebrandcrème, huidvetten, transpiratie, bladeren, stof en andere vervuiling komen voortdurend in het water terecht. Vraag daarom hoe deze stoffen worden afgebroken of verwijderd en welke rol de normale filtratie daarbij speelt.
Tot slot is het verstandig om te kijken naar het dagelijkse gebruik. Welke waarden moet je zelf controleren? Welke producten moet je nog toevoegen? Wat gebeurt er tijdens een hittegolf of bij intensief gebruik? En hoe reageert het systeem wanneer het zwembad een aantal weken nauwelijks wordt gebruikt? Juist die praktische vragen vertellen veel meer over een waterbehandelingssysteem dan alleen het etiket ‘chloorvrij’.
Is chloorvrij voor ieder zwembad de beste oplossing?
Nee. En dat hoeft ook helemaal niet.
Chloor wordt niet voor niets wereldwijd op enorme schaal gebruikt voor zwembadwater. Het is effectief, relatief goedkoop, goed meetbaar en heeft als groot voordeel dat er een desinfecterend vermogen in het zwembadwater zelf aanwezig blijft. Met een goed ontworpen automatische doseerinstallatie kan de hoeveelheid chloor bovendien heel nauwkeurig worden geregeld.
Wie helemaal geen bezwaar heeft tegen chloor, hoeft dus niet ineens naar een alternatief systeem over te stappen omdat chloorvrij moderner of beter zou zijn. Dat zou een veel te eenvoudige vergelijking zijn.
De keuze wordt interessanter wanneer je bewust zo min mogelijk traditionele zwembadchemicaliën wilt gebruiken, gevoelig bent voor gechloreerd water of simpelweg liever voor een andere manier van waterbehandeling kiest. Dan is het goed om te weten dat een chloorvrij zwembad tegenwoordig niet automatisch betekent dat je een zwemvijver moet aanleggen.
Chloorvrije waterbehandeling voor een bouwkundig zwembad
Bij Bouwzelfjezwembad.nl hebben we inmiddels ook een waterbehandelingssysteem beschikbaar dat specifiek bedoeld is om een normaal bouwkundig zwembad zonder traditionele chloorbehandeling te gebruiken. Juist dat maakt het voor mij interessant: het uitgangspunt blijft het zwembad zoals we dat kennen, met een normale circulatie- en filterinstallatie, maar de manier waarop het water wordt behandeld verandert.
Op de productpagina van de AquaForte Plug & Swim Biopool Type 4 leggen we daarom niet alleen uit dat het systeem chloorvrij werkt, maar vooral hoe het dat doet. Welke technieken worden gecombineerd, wat moet je zelf nog controleren, welke producten zijn eventueel nog nodig en wat betekent dit in de dagelijkse praktijk? Dat zijn uiteindelijk de vragen waarop je een keuze voor een waterbehandelingssysteem zou moeten baseren.
Want als je alleen van de chloortabletten af wilt, bestaan er al jarenlang uitstekende oplossingen. Als je werkelijk zonder chloor wilt zwemmen, wordt de keuze een stuk kleiner — en juist daardoor ook een stuk interessanter.
Ben jij ook klaar met zoeken naar het beste zwembad?
